We zijn de draad kwijtgeraakt tussen akker en bord
Enkele decennia geleden was de herkomst van voedsel zelden een vraag. De groenteteler had een naam, een gezicht, een stuk land dat iedereen kende.
Vandaag scant men een streepjescode die vaak alleen zegt “Herkomst EU / niet-EU”. Dat is alles.
Een grote meerderheid van de consumenten gelooft niet meer in labels. En dat is volkomen begrijpelijk.
Het echte probleem is wat men niet kan controleren
Men zet vaak lokaal tegenover geïmporteerd, korte keten tegenover globalisering. Die debatten hebben zin — voor het klimaat, voor de lokale werkgelegenheid, voor de veerkracht van territoria.
Maar er is een nog fundamenteler probleem: het is onmogelijk om concreet te controleren wat er is gedaan. Het product waarvan men bijna niets weet — of het nu van 50 km of van 5 000 km komt.
Een Marokkaanse arganolieproducente die elke stap van haar werk documenteert, verdient exact dezelfde aandacht als een groenteteler uit Centre-Val de Loire.
Lokaal verkiezen is vaak een uitstekende keuze. Maar een lokaal product kan ondoorzichtig zijn en een product van ver kan voorbeeldig zijn. Wat nooit te verdedigen is, is de onmogelijkheid om te controleren.
Wie het goed doet, betaalt voor wie vals speelt
George Akerlof kreeg de Nobelprijs voor de economie voor het aantonen van een eenvoudig en destructief mechanisme: wanneer de koper de werkelijke kwaliteit niet kan onderscheiden, neigt de prijs naar die van het meest middelmatige product. De goede worden uiteindelijk ontmoedigd of verlaten de markt.
De producent die zijn bodem respecteert, die zijn seizoenarbeiders correct betaalt, die zijn praktijken documenteert, wordt op hetzelfde niveau betaald als wie sluiproutes neemt. Want de consument, bij gebrek aan betrouwbare informatie, kan het verschil niet zien.
"Naargelang de sector vangt de producent vaak slechts 25 tot 35% van de eindwaarde van het product."
De rest verdwijnt in een keten van tussenpersonen die hij zelfs niet kent. Hij weet niet waar zijn producten terechtkomen. Hij weet niet tegen welke prijs ze worden doorverkocht. Men heeft boeren omgevormd tot anonieme leveranciers.
Wat de markt nog niet vergoedt
Een betrokken producent maakt niet alleen voedingsmiddelen. Hij produceert ook landschap en biodiversiteit, werkgelegenheid en landelijke levendigheid, territoriale voedselveerkracht, sociale banden op het platteland.
Economen noemen dat “positieve externaliteiten”: echte waarde die de markt niet (of zeer slecht) vergoedt.
Traceerbaarheid lost niet alles op. Maar ze maakt zichtbaar wat onzichtbaar was. En wat zichtbaar wordt, kan — eindelijk — beginnen te worden gewaardeerd.
De producent weer centraal stellen
Traceerbaarheid wordt veel te vaak voorgesteld als een hulpmiddel om de consument gerust te stellen.
Wij denken dat ze er in de eerste plaats moet zijn om de producent die verantwoord en transparant handelt beter te belonen.
Wie zijn praktijken concreet kan aantonen, zou een eerlijker deel van de gecreëerde waarde moeten kunnen binnenhalen. Niet uit liefdadigheid. Niet via subsidie. Gewoon uit economische rechtvaardigheid.
De producent is geen verwisselbare schakel in de logistieke keten. Hij is het die de waarde creëert. Het is tijd dat hij er zijn rechtmatige deel van binnenhaalt.
Wat we opbouwen
Geen extra label — de wildgroei aan logo’s heeft het signaal uiteindelijk verdrongen. Geen certificering op basis van niet-geverifieerde verklaringen. Een register van ondertekende en controleerbare bewijzen.
- Wie heeft geproduceerd — geen partijnummer, maar een gezicht (wanneer de producent dat wenst)
- Hoe het is gemaakt — sensoren, objectieve metingen, niet alleen formulieren
- Waar het doorheen is gegaan — elke schakel, elke gedocumenteerde stap
- Welk werkelijk niveau van traceerbaarheid — een progressieve en transparante score, geen eenvoudige badge “ja/nee”
Elk bewijs is ondertekend (Ed25519), voorzien van een tijdstempel en vervolgens per partij gegroepeerd in een Merkle-boom. Een ondertekende gegeven achteraf wijzigen verbreekt de handtekening — en iedereen kan dat vaststellen met onze openbare sleutel, zonder toegang tot onze servers.
Cryptografie is geen doel op zich. Ze zorgt ervoor dat een derde een bewijs kan verifiëren zonder ons op ons woord te geloven. Een hulpmiddel ten dienste van producenten en consumenten.
Een structureel rijkere economie
In een economie waarin de werkelijke kwaliteit zichtbaar en controleerbaar is: dalen de transactiekosten, neemt de specialisatie toe, wordt echte inspanning beloond in plaats van marketingstorytelling.
Wat twintig jaar geleden technisch onmogelijk was, is vandaag haalbaar tegen bijna nul marginale kosten: nauwkeurige en betrouwbare informatie over herkomst en praktijken vastleggen, opslaan en toegankelijk maken.
We hebben de hulpmiddelen. De infrastructuur ontbrak.
Ons standpunt
Tegen ondoorzichtigheid, niet tegen import.
De Ethiopische koffie die live tot aan de coöperatie wordt getraceerd, heeft zijn plaats. De Marokkaanse arganolie die tot aan de plukkers is gedocumenteerd, heeft haar plaats. De tomaat uit de Provence met een hoge score heeft zijn plaats.
Wat zijn plaats niet meer heeft, is het anonieme product, de ondoorzichtige keten, het etiket “herkomst EU / niet-EU” dat niets vertelt.
Over globalisering kan men debatteren. Ondoorzichtigheid is nooit te verdedigen.
Wat we niet zullen doen
- Mensen vertellen wat ze moeten kopen
- Systematisch moraliseren over lokaal versus import
- Vanaf dag één perfectie eisen
Wij maken informatie toegankelijk en controleerbaar. Iedereen blijft vrij in zijn keuzes.
Een producent met 50% traceerbaarheid die dat eerlijk toont, is oneindig veel beter dan een producent die 100% beweert zonder enig bewijs.
Wij waarderen eerlijke vooruitgang, geen getoonde perfectie.
Het moment is aangebroken
Voor voeding is de gedateerde wettelijke deadline de EUDR: 30 december 2026, en 30 juni 2027 voor micro- en kleine ondernemingen. Het Europese digitale productpaspoort geldt eerst voor andere sectoren — de ESPR sluit voeding uit van haar toepassingsgebied — maar het legt het format vast dat kopers daarna zullen eisen. In beide gevallen verschuift traceerbaarheid van een marketingoptie naar een afdwingbaar bewijs.
De vraag is niet langer “traceren we?”, maar: wie bouwt de infrastructuur? Hoe is het bestuur georganiseerd? Waar gaat de gecreëerde waarde naartoe?
We kunnen dat overlaten aan de Amerikaanse of Chinese techreuzen. Of we kunnen een Europees, open antwoord bouwen, waarin het grootste deel van de waarde terugkeert naar wie produceert en echt documenteert.
Het is nu dat het zich beslist.
VeraTrace is geen traceerbaarheidsstartup. Het is een vertrouwensinfrastructuur die de markt in staat moet stellen het werk van wie de dingen correct doet — en alles wat zij brengen aan het territorium dat zij vormgeven — eindelijk te erkennen en te belonen.
Referenties
- • George Akerlof — “The Market for Lemons” (1970) — Nobelprijs voor de economie 2001
- • Ronald Coase — Theorie van de transactiekosten
- • Elinor Ostrom — Bestuur van gemeenschappelijke goederen — Nobelprijs voor de economie 2009
- • Hernando de Soto — Informeel kapitaal en institutioneel vertrouwen